خانه / تحلیل اقتصادی / سه نسخه از بازار آزاد

سه نسخه از بازار آزاد

🔶سه نسخه از بازار آزاد
دکتر حامد قدوسی در فیس بوک خود نوشت:

فرق «بازار آزاد وحشی» (مدلی که مثلا برخی دست‌راستی‌های افراطی آمریکایی به آن تمایل دارند) با «بازار آزاد کنترل‌شده» که مثلا در اروپا می‌بینیم کجا است؟
به نظرم حداقل سه نسخه از بازار آزاد را می‌شود از هم تفکیک کرد:
نسخه ایدئولوژیک (یا لیبرتارین) که بازار را امری مطلق و در حد یک ارزش می‌داند، اصولا قایل به شکست آن در هیچ موردی نیست، راه حل همه مشکلات را در ازادسازی و سپردن به بازار می‌داند و تقریبا قایل به هیچ نوع مقررات‌گذاری نیست. ممکن است چنین نگاهی فضایی و تخیلی به نظر برسد ولی افراد با نفوذی وجود دارند که ضمنی یا صریح از این نسخه دفاع می‌کنند.
نسخه عمل‌گرا (یا کتاب‌درسی) که قایل به وجود شکست‌های موردی در بازار است و لذا دخالت دولت در اموری مثل مقررات‌گذاری محیط‌زیست یا شکل‌دهی به بازار بهداشت و بیمه و حفظ ثبات نظام بانکی و امثال آن را در راستای «ارتقای کارایی» لازم و موجه می‌داند.
نسخه لیبرال که معتقد است بازار را صرفا به خاطر «شکست در تخصیص بهینه» نیست که باید کنترل کرد٬ بل‌که مجوز برای مداخله‌های دیگر هم وجود دارد. این کنترل‌ها و مداخله‌ها می‌توانند حداقل به دو دلیل کلیدی باشند:
تنفربرانگیز بودن (Repugnancy) سپردن برخی امور اساسی جامعه انسانی (مثل خدمت وظیفه عمومی٬ زندان‌ها٬ هنر، اهدای اعضای بدن، سیاست و الخ) به بازار. در این موارد باید پای بازار را از قاعده حاکم بر تخصیص منابع بیرون کشید و حتی به قیمت تحمل برخی «ناکارایی‌ها» اجازه نداد که منطق اقتصادی بر این نوع امور انسانی حاکم باشد.
قاعده عدالت برای جاماندگان از مسابقه: به دلایل مختلف (مثل توانایی ذهنی و جسمی و روحی٬ پیشینه خانواده٬ شبکه اجتماعی و الخ) افراد با شرایط اولیه برابر وارد مسابقه بازار آزاد نمی‌شوند یا حتی ممکن است در میانه مسابقه ناگهان گرفتار چنین شرایطی شوند. این‌جا است که به قیمت پذیرفتن برخی «ناکارایی‌ها» و حتی «ررانتانت‌جویی‌ها» و «سواری مجانی» باید خشونت عینی و ذهنی ناشی از احتمال افتادن در آن تله را برای همه افراد جامعه به حداقل رساند.
همانند هر طبقه‌بندی دیگری٬ این سه‌گانه احتمالا نادقیق است و گزینه‌های دیگری را از قلم می‌اندازد ولی تصور می‌کنم درصد خوبی از فضای حالت فعلی جوامع مبتنی بر بازار آزاد را پوشش می‌دهد. البته یک صورت‌بندی دیگر می‌تواند حول این باشد که آیا قاعده بازار آزاد را صرفا در تخصیص منابع تولید حاکم می‌دانید یا در همه شئون. این موضوع نوشته دیگری می‌طلبد.
در بیست سال گذشته مدافعان اقتصاد آزاد در ایران در مصاف با دولتی‌گرایی افراطی٬ مداخله بیش از حد و تخصیص بوروکراتیک منابع ، عملا از نسخه‌ یک و اخیرا نسخه دو بازار آزاد دفاع کرده‌اند و بحث‌های انتقادی و تبیین حول نسخه سوم آن کم‌رنگ بوده است.

همچنین ببینید

️آشنایی با U-Turn و سرنوشت آن در پسابرجام

♦️چرخه معیوب مبادلات دلاری ♦️آشنایی با U-Turn و سرنوشت آن در پسابرجام 🔴یو-ترن (U-Turn) دلاری …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً پاسخ معادله زیر را واردکنید *
Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.